آینده انرژی خورشیدی در ایران

طی سال‌های اخیر با توجه به افزایش نگرانی‌های جهانی درباره تغییرات اقلیمی، نیاز به استفاده از  انرژی خورشیدی بسیار محسوس است. کاهش منابع فسیلی مانند: نفت و نیاز به امنیت انرژی از دیگر دلایل حرکت کشور‌های جهان به سمت منابع تجدید پذیر مانند: انرژی پاک خورشیدی است. کشور ایران به دلیل بهره‌مندی از میانگین بیش از 300 روز آفتابی در طول سال، گستردگی جغرافیایی وسیع و شدت تابش بسیار ظرفیت بالایی جهت تولید انرژی پاک خورشیدی دارد. این ادعا که ایران از بهترین نقاط جهان جهت استفاده از این منبع انرژی پاک و عظیم است، یک واقعیت علمی است.

البته مسیر توسعه و استفاده از این انرژی پاک نیازمند سرمایه‌گذاری، سیاست‌گذاری و البته فراهم کردن زیر‌ساخت‌های مناسب خواهد بود. آینده انرژی پاک خورشیدی براساس پیش‌بینی‌های کارشناسان این حوزه، می‌تواند نقش حیاتی در تامین انرژی کشور ایران داشته باشد. برخورداری از این پتانسیل عظیم کافی نیست، باید با سرمایه‌گذاری عاقلانه و هوشمندانه از آن استفاده کرد. در صورتی که علاقه‌مند به کسب اطلاعات بیشتر درباره انرژی خورشیدی و آینده آن در کشور ایران هستید، تا انتها این مطلب با مجتمع فنی تهران همراه باشید.

منظور از انرژی خورشیدی چیست؟

منظور از انرژی خورشیدی یا Solar Energy، تابشی از خورشید که توانایی تولید گرما و برق در کنار ایجاد واکنش‌های شیمیایی را دارد، خواهد بود. طی سال‌های اخیر با توجه به تغییرات اقلیمی و نیاز بشر به یک منبع امن تامین انرژی، استفاده از تابش خورشید بسیار مورد توجه قرار گرفته است. میزان کل انرژی پاک خورشیدی در سراسر دنیا بیشتر از نیاز فعلی بشر و همچنین پیشی‌بینی‌های متخصصان انرژی است. به طور حتم در صورت مهار و استفاده از این انرژی پاک، بخش قابل توجهی از نیاز‌های انرژی بشر تامین خواهد شد.

مطمئنا در صورت استفاده بشر از انرژی خورشید، آن‌ها به یک منبع پاک و همیشگی برای زندگی خود دست پیدا خواهند کرد. Solar Energy به عنوان یکی از تجدید پذیر‌‌ و پاک‌ترین منابع انرژی در جهان، می‌تواند بهترین جایگزین سوخت‌های فسیلی مانند: گاز و نفت شود. روش‌های بهره‌برداری از انرژی خورشیدی، عبارت هستند از :

• تولید گرما یا تبدیل به انرژی حرارتی: هدف اصلی در استفاده از این روش بهره‌برداری از انرژی بی‌پایان خورشیدی، تولید برق نخواهد بود، بلکه خواهان جمع‌ آوری گرما خورشید جهت استفاده در مصارف خانگی و صنعتی است. به طور مثال از انرژی خورشید آب‌گرمکن‌های خورشیدی جهت گرم ‌کردن آب مصرفی خانه استفاده خواهد شد.
• تبدیل مستقیم به برق یا فوتوولتائیک: رایج‌ترین شیوه بهره‌برداری از انرژی پاک خورشیدی، تبدیل مستقیم آن به برق با استفاده از پنل خورشیدی خواهد بود. وقتی ذرات نور خورشید به سطح پنل برخورد کنند، الکترون‌های داخل پنل که از مواد نیمه‌هادی ساخته شده است، تحریک شده و به حرکت درخواهند آمد. حرکت این الکترون‌ها در پنل، همان جریان برق یا الکتریسیته است.

کاربرد‌های انرژی خورشیدی

بسیاری از متخصصان انرژی خورشید را یک منبع انرژی بی‌پایان، تجدید‌ پذیر و مقرون ‌به‌ صرفه معرفی خواهند کرد. با توجه به رایگان بودن این منبع انرژی پایان‌نا‌پذیر، می‌توان کاربرد‌های بسیاری در زندگی انسان‌ها برای آن برشمرد. در ادامه با برخی از مهم‌ترین کاربرد‌های انرژی پاک و بی‌پایان خورشیدی، بیشتر آشنا خواهید شد.

تولید برق

 بهره‌برداری از این منبع بی‌پایان جهت تولید برق خانگی و صنایع، مهم‌ترین کاربرد انرژی پاک خورشید محسوب خواهد شد. به طور مثال صنایع هنگام استفاده از تجهیزات سنگین و ماشین آلات پیشرفته، نیاز به برق بسیار دارند. مطمئنا در صورت استفاده از این منبع براساس آموزه‌های آموزش برق صنعتی، بخش قابل توجهی از نیاز آن‌ها برطرف خواهد شد.

پخت و پز

کاربرد انرژی خورشیدی در فرایند پخت و پز، باعث شگفتی شده است. مطمئنا استفاده از آن و جایگزین کردن اجاق‌های خورشیدی با اجاق‌های معمولی، Solar Energy نقش مهمی در کاهش آلودگی‌های محیط زیست ایفا خواهد کرد.

تولید گرما

متخصصان حوزه انرژی با استفاده از آموخته‌های خود در دوره آموزش برق الکترونیک، پنل خورشیدی را روی سقف یا پشت‌بام ساختمان مسکونی نصب خواهند کرد تا از انرژی خورشید جهت گرم کردن آب ساختمان بهره ببرند. به طور حتم چرخیدن آب گرم در ساختمان باعث خواهد شد تا محیط ساختمان بدون استفاده از سوخت‌های فسیلی مانند: نفت و گاز، گرم شود.

مزایا استفاده از انرژی خورشیدی

انرژی پاک خورشید بهترین جایگزین برای سوخت‌های فسیلی مانند: نفت و گاز خواهد بود. استفاده از این منبع بی‌پایان، مزایا بسیاری به همراه داشته و این مزایا به شکل دقیق در سه دسته‌بندی قرار خواهند گرفت. در ادامه با اصلی ترین مزایا استفاده از انرژی پاک خورشیدی، بیشتر پرداخته شده است.

مزیت اقتصادی انرژی خورشیدی

صنعت انرژی خورشیدی به دلیل کاهش منابع تجدید‌نا‌پذیر انرژی و همچنین تغییرات اقلیمی، به سرعت در حال رشد و پیشرفت است. بنابراین مشاغل یا فرصت‌های شغلی جدیدی مرتبط با این منبع مانند: طراحی، نصب و تولید تجهیزات پیش‌روی علاقه‌مندان به فعالیت در این حوزه قرار خواهد گرفت. از سوی دیگر نصب سیستم خورشیدی روی سقف ساختمان مسکونی و تجاری جهت تولید برق مصرفی، کاهش هزینه‌های قبض برق را به دنبال خواهد داشت. البته نصب پنل‌های خورشیدی، نیاز به سرمایه بسیار دارد. اما با توجه به کاهش هزینه قبض برق و همچنین هزینه نگهداری پایین‌تر پنل‌های خورشیدی نسبت به ژنراتور‌های سوخت فسیلی، انتخاب آن به عنوان یک سرمایه‌گذاری بلند‌مدت خواهد بود.

مزیت محیط زیستی

به طور حتم اصلی ترین دلیل حرکت بشر به سمت استفاده از انرژی پاک و تجدید‌ پذیر خورشید، مباحث محیط زیستی است. در صورت استفاده از این منبع انرژی در فرایند تولید برق، دی‌ اکسید‌ کربن و دیگر گاز‌های سمی وارد جو زمین نخواهند شد. البته نیروگاه‌های تولید برق سنتی جهت خنک کردن توربین‌های خود، نیاز به حجم بسیار زیادی آب دارند. بدون تردید در صورت استفاده از سیستم‎های پنل خورشیدی جهت تولید برق، عملا نیاز به آب نبوده و در نتیجه مصرف آب بسیار کم خواهد شد.

مزیت فنی

دسترسی همیشگی و رایگان به این منبع بی‌پایان انرژی، باعث شده است تا بسیاری از کشور‌ها شرایط لازم جهت استفاده از آن را فراهم کنند. مطمئنا دسترسی راحت و استقلال انرژی این منبع، مهم‌ترین مزیت استفاده از آن به شمار خواهد رفت. بهره‌برداری از این منبع در محیط‌های که انتقال خطوط برق بسیار گران یا غیر‌ممکن است، بهترین گزینه خواهد بود.

وضعیت فعلی انرژی خورشیدی در ایران

وضعیت فعلی استفاده از Solar Energy در کشور ایران در حال حرکت به سمت واقعیت عملی و در حال رشد است. قرار گرفتن کشور ایران در کمربند خورشیدی جهان، باعث شده است تا در یکی از بهترین مناطق جغرافیای جهت بهره‌برداری از این انرژی پاک قرار بگیرد. کشور ایران تا سال 2025 میلادی توانسته است کمتر از 5/1 گیگاوات ظرفیت خورشیدی نصب کند. البته این رقم در مقام مقایسه با پتانسیل واقعی کشور یعنی چیزی بیشتر از 50 گیگاوات، بسیار کم خواهد بود.

به عبارتی دیگر با توجه به پیشرفت‌های ایران در عرصه استفاده از انرژی تجدید‌ پذیر خورشیدی، سهم این منبع پاک در ترکیب با دیگر منابع بسیار نا‌چیز است. محدودیت‌های مسیر توسعه و استفاده از انرژی خورشیدی در ایران مانند: کمبود زیر‌ساخت‌ها، هزینه بسیار سرمایه‌گذاری در این حوزه و همچنین نیاز به افراد متخصص باعث شده است تا روند رو به رشد بهره‌برداری از این منبع با کندی به سوی جلو حرکت کند. البته دولت با انجام یک‌سری اقدامات قانونی مانند: خرید تضمینی برق تولید شده از پنل‌های خورشیدی و همچنین تشویق سرمایه‌گذاران بخش خصوصی جهت حضور در این عرصه، سعی کرده است تا مسیر توسعه را هموار‌تر کند.

چشم‌انداز انرژی خورشیدی در ایران

به طور حتم با توجه به روند رو به رشد استفاده از منابع تجدید‌ پذیر در جهان همچنین تمرکز ایران بر کاهش وابستگی به منابع تجدید‌ پذیر مانند: نفت، باید چشم ‌انداز آینده بهره‌برداری از انرژی بی‌پایان خورشیدی را روشن ترسیم کرد. مطمئنا در صورت انجام سرمایه ‌گذاری‌های مناسب در این حوزه و همچنین اعمال سیاست‌های حمایتی، بخش بسیاری از انرژی الکتریسیته کشور با استفاده از این منبع تامین خواهد شد. به طور حتم شکل‌گیری این انقلاب علاوه بر تامین انرژی پاک، باعث ایجاد موقعیت‌های شغلی جدید و البته رشد اقتصادی خواهد شد. متخصصان هنگام توضیح چشم‌انداز آینده Solar Energy در ایران، دو سناریو برای آن در نظر خواهند گرفت.

سناریوی اول، یک رویکرد محافظه‌ کارانه است. براساس این سناریو ظرفیت انرژی پاک خورشیدی ایران از 5/1 گیگاوات به 5 گیگاوات رسیده و البته مسیر توسعه آن در مقایس خانگی و صنعتی کوچک، بیشتر از صنایع بزرگ خواهد بود. اما سناریو خوش‌بینانه آینده انرژی پاک خورشیدی در ایران، رسیدن به ظرفیت 20 تا 30 گیگاوات تا سال 2030 خواهد بود. به عبارتی دیگر حداقل 10% از سهم برق کشور، از این منبع پاک تامین خواهد شد. با توجه به دو سناریو مطرح شده، رشد تدریجی انرژی خورشیدی تاثیر بسیاری روی کاهش آلاینده‌ها و همچنین کاهش مصرف سوخت‌های فسیلی را به دنبال دارد. بنابراین آینده این انرژی در کشور ایران، امیدوارکننده خواهد بود.

چالش‌های پیش‌رو در استفاده از انرژی خورشیدی

چرا با توجه به نقش مهم انرژی پاک خورشیدی در تامین انرژی مورد نیاز ایران، درصد بسیار اندکی از انرژی مصرفی کشور از این منبع تجدید‌ پذیر تامین می‌شود؟ مطمئنا این پرسش و سوالات شبیه به آن، از مهم‌ترین دغدغه فکری علاقه‌مندان حوزه انرژی است. متخصصان عرصه انرژی به ویژه نیرو‌های حرفه‌ای جهت پاسخگویی به این پرسش و سوالات شبیه به آن، چالش‌های پیش‌روی بهره‌برداری از انرژی خورشیدی در ایران را توضیح خواهند داد. از مهم‌ترین این چالش‌ها و مشکلات، می‌توان به لیست زیر اشاره داشت:

• از دید متخصصان حوزه انرژی هزینه بالا سرمایه‌گذاری اولیه، از مهم‌ترین چالش‌های توسعه انرژی بی‌پایان خورشیدی است. متخصصان جهت نصب سیستم‌های خورشیدی در ساختمان‌های مسکونی و محیط‌های صنعتی، نیاز‌ به تجهیزات گران‌ قیمت مانند: پنل و باتری دارند. تقریبا تمام این تجهیزات، جزء محصولات وارداتی بوده و قیمت هر یک از آن‌ها با توجه به نوسانات ارز، دائما در حال تغییر است.
• از مشکلات ساختاری و اداری پیش‌روی توسعه انرژی بی‌پایان خورشیدی در ایران، می‎توان به عدم قوانین ثابت و شفاف در عرصه سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و همچنین مسیر‌های پیچیده اداری جهت دریافت مجوز احداث سامانه خورشیدی اشاره کرد.
• از دیگر مشکلات در مسیر توسعه انرژی پاک خورشیدی در کشور ایران، می‌توان به کمبود نیرو‌های متخصص در فرایند طراحی تا نصب اشاره کرد.

سوالات متداول

در این بخش به پرسش‌های احتمالی شما درباره آینده انرژی خورشیدی در ایران، بیشتر پاسخ داده شده است.

آیا کشور ایران به لحاظ منطقه جغرافیایی جهت احداث نیرو‌گاه‌های خورشیدی مناسب خواهد بود؟

متخصصان حوزه انرژی پاک کشور ایران را به دلیل تعداد روز‌های آفتابی بسیار در مقایسه با کشور‌های توسعه‌یافته در این حوزه، به لحاظ جغرافیای مناسب جهت احداث نیرو‌گاه‌های خورشیدی معرفی خواهند کرد.

آیا بهره‌برداری از انرژی خورشیدی تاثیری بر روند اشتغال‌زایی به ویژه در مناطق محروم کشور ایران خواهد گذاشت؟

به طور حتم در صورت بهره‌برداری از انرژی پاک و بی‌پایان خورشیدی به ویژه در مناطق محروم، تاثیر مثبتی در ایجاد موقعیت‌های شغلی مستقیم (تکنسین برق) و غیر‌مستقیم (فروشنده تجهیزات و بخش حمل و نقل ملزومات) خواهد گذاشت.

رویکرد خوش ‌بینانه دولت و وزارت نیرو جهت توسعه انرژی تجدید‌ پذیر خورشیدی در آینده چقدر است؟

سناریو خوش ‌بینانه دولت و وزارت نیرو ایران جهت استفاده و بهره‌برداری از انرژی تجدید‌ پذیر خورشیدی تا سال 2030، بین 20 تا 30 ظرفیت گیگاوات خواهد بود.